Zmiany w L4! Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązuje nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która zmienia zasady kontroli zwolnień lekarskich. Zmiany dotyczą przede wszystkim relacji ZUS – pracownik, ale mają bezpośrednie przełożenie na praktykę kadrową.
Nowa definicja „aktywności niezgodnej z celem L4”, nowy ciężar dowodu
Dotychczas pracownik tracił zasiłek chorobowy, gdy „wykorzystywał zwolnienie w sposób niezgodny z jego celem”. Po nowelizacji zasiłek przepada temu, kto „podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia”, przy czym ustawa zmieniająca po raz pierwszy wprowadza legalną definicję tego pojęcia [w nowym art. 17 ust. 1b Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 501 i 1083)]: wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
Kluczowa konsekwencja: ciężar dowodu spoczywa teraz na ZUS. Zakład nie może już poprzestać na samym ustaleniu faktu aktywności pracownika podczas L4, np. po zdjęciach w mediach społecznościowych. ZUS musi teraz odpowiedzieć na trzy pytania: jaka choroba, jaki wyjazd i co zalecił lekarz prowadzący. Dopiero wykazanie negatywnego związku aktywności z procesem leczenia może skutkować odebraniem zasiłku.
Co to oznacza w praktyce
Pracodawcy, którzy dotychczas zgłaszali do ZUS podejrzenia nadużycia L4, powinni liczyć się z tym, że skuteczność takich zawiadomień będzie uzależniona od jakości dokumentacji medycznej pracownika i zaleceń lekarza prowadzącego — nie od samego faktu aktywności poza domem.
Zobacz również artykuł: „Na L4 będzie można pojechać na wycieczkę. Od kwietnia wchodzą w życie rewolucyjne zmiany w zwolnieniach lekarskich” w Gazecie wyborczej >>
Co pozostaje bez zmian – ZUS nie pozostaje z pustymi rękami
Nowe przepisy nie znoszą kontroli, zmieniają ich logikę. Osoba ze złamaną nogą, która wyjedzie na aktywną wędrówkę górską, nadal straci zasiłek. Podobnie uczestnik imprezy tanecznej w trakcie rekonwalescencji po operacji. Kluczowe będzie zawsze powiązanie konkretnej aktywności z konkretną diagnozą i zaleceniami lekarza prowadzącego.
Jednocześnie nowelizacja rozszerza uprawnienia kontrolne ZUS. Zakład może teraz weryfikować miejsce pobytu ubezpieczonego nie tylko w miejscu zamieszkania, ale również w miejscu pracy, prowadzenia działalności lub w innym miejscu, jeśli uzna to za celowe (nowy art. 68c ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych).
Co istotne, ZUS zachowuje też pełne prawo do weryfikacji zasadności samego wystawienia L4 przez lekarza – łącznie z odpowiedzialnością lekarza przed izbą lekarską i prokuraturą. To narzędzie kontrolne pozostaje w arsenale Zakładu nienaruszone.
Zobacz również artykuł: „ZUS przyznaje Wyborczej.biz: Od 13 kwietnia, gdy chory na L-4 wyjedzie na wycieczkę, nie straci automatycznie zasiłku” w Gazecie wyborczej >>
Możliwość pracy u jednego pracodawcy przy jednoczesnym zwolnieniu u drugiego
Reforma L4 przebiega etapami. Od 1 stycznia 2027 r. zaczną obowiązywać przepisy umożliwiające – pod określonymi warunkami – wykonywanie obowiązków zawodowych w jednym miejscu pracy, gdy pracownik przebywa na zwolnieniu wystawionym przez innego pracodawcę (art. 17 ust. 1c – 1e ustawy o świadczeniach pieniężnych). Chodzi o sytuacje gdy pracownik zatrudniony jednocześnie w dwóch miejscach, otrzymuje L4 z tytułu umowy z pierwszym pracodawcą. Jeśli schorzenie nie wyklucza wykonywania obowiązków wynikających z drugiej umowy – może je wykonywać. Przykład: kierowca zawodowy z bólami kręgosłupa może dorabiać jako dyspozytor (praca siedząca); fryzjerka z przeciwwskazaniami do długiego stania może pracować jako konsultantka ds. wizerunku online. Dla pracodawcy oznacza to, że sam fakt przebywania pracownika na L4 nie zawsze wyklucza jego obecność w miejscu pracy – o ile wynika ona z odrębnego stosunku zatrudnienia i jest zgodna z zaleceniami lekarskimi.
Omawiane zmiany są kolejnym ogniwem szerszej reformy systemu — odejściem od sztywnych, automatycznych zakazów na rzecz indywidualizowanej oceny opartej na przesłankach medycznych. Dla działów HR i kadr to sygnał, by spory z pracownikami na L4 prowadzić w oparciu o dokumentację medyczną – a nie wyłącznie o fakty dotyczące aktywności fizycznej czy lokalizacji.
Jeśli potrzebujesz wsparcia przy rozliczeniach pracowniczych, dowiedz się więcej nt. outsourcingu kadr i płac oraz audytu kadrowo-płacowego
